رفتن به محتوای اصلی
مدار منطقی درس‌نامهٔ آزاد
درس متوسط ۲۰ دقیقه

جبر بول: قوانین بازی صفر و یک

تعریف بدیهی جبر بول، عملگرهای NOT و AND و OR و قضایای مهم با کاربرد هر کدام؛ نه فهرست حفظی.

هدف این درس

بتوانی قضایای جبر بول را با دلیل به کار ببری و یک عبارت ساده را قدم‌به‌قدم ساده کنی.

در این مطلب ۴

جبر بول چیست؟

تعریف جبر بول (Boolean Algebra)

دستگاهی ریاضی روی مجموعهٔ دو عضوی با سه عملگر NOT (نقیض)، AND (ضرب، با نقطه یا کنار هم نوشتن) و OR (جمع، با علامت +).

چند قرارداد نمادی که باید روان شوی: یا یعنی NOTِ A؛ یا AB یعنی A AND B؛ و یعنی A OR B. دقت کن + اینجا «یا»ست، نه جمع حسابی: .

اصول بدیهی: نقطهٔ شروع

کل جبر بول از چند اصل ساده ساخته می‌شود (برای هر متغیر x):

  • و — عضو خنثی.
  • و — عضو جاذب.
  • و — مکمل.

بقیهٔ قضایا از همین‌ها اثبات می‌شوند. لازم نیست اثبات‌ها را حفظ کنی؛ ولی بدان که هیچ قانونی از آسمان نیامده است.

قضایایی که واقعاً به کارت می‌آیند

هر قانون را با «کی به درد می‌خورد» یاد بگیر:

  • جذب: — وقتی جمله‌ای، جملهٔ دیگر را قورت می‌دهد؛ در ساده‌سازی پرکاربردترین است.
  • حذف: — جملهٔ اضافه را از داخل پرانتز بیرون می‌کشد.
  • دمورگان: نقیضِ جمع می‌شود ضربِ نقیض‌ها و برعکس. پل تبدیل میان AND و OR است و در پیاده‌سازی با NAND/NOR حیاتی می‌شود.
  • توزیع‌پذیری دوطرفه: هم AND روی OR توزیع می‌شود () و هم OR روی AND (). دومی در جبر معمولی نیست و مخصوص بول است!

اصل دوگانگی: دو قانون بخر، یکی ببر

تعریف دوگان (Dual)

دوگان یک عبارت با جابه‌جایی AND با OR و ۰ با ۱ به دست می‌آید. اگر قضیه‌ای درست باشد، دوگانش هم درست است.

یعنی لازم نیست هر قانون را جداگانه حفظ کنی: و دو روی یک سکه‌اند. این اصل در فصل ۳ دوباره برمی‌گردد: هر روشی برای ساده‌سازی SOP، آینه‌ای برای POS دارد.

برداشت نادرست رایج

اشتباه رایج

قوانین جبر معمولی (مثل انتقال به طرف دیگر تساوی) در جبر بول هم کار می‌کنند.

تصحیح

در جبر بول تفریق و تقسیم نداریم و «کم‌کردن از دو طرف» معنایی ندارد. فقط قضایای همین دستگاه (جذب، دمورگان، توزیع و ...) مجازند.

مفاهیم مرتبط

پیش‌نیازها

مطالب مرتبط

از همین بخش و با برچسب‌های مشترک

این مطلب را خواندید؟ آن را علامت بزنید تا پیشرفت شما روی همین دستگاه ذخیره شود.

وضعیت پیشرفت برای جبر بول: قوانین بازی صفر و یک